راهکارهای کاهش ضایعات محصولات باغی

محصولات باغی از جمله مهمترین گروه مواد غذایی هستند که منبع بسیاری از ویتامین های ضروری در تغذیه و سلامت انسان می باشند. این گروه از محصولات کشاورزی بدلیل داشتن رطوبت زیاد از فسادپذیری بسیار بالایی برخوردارند و در زمانهای داشت، برداشت و پس از برداشت بخش عمده ای از آنها ازهدف مصرفی خود خارج می شوند و میزان این ضایعات در برخی موارد تا 80 درصد نیز می رسد. بنابراین کاهش ضایعات محصولات باغی نیازمند اصلاح ساختار تولید این محصولات از باغ تا انبار و سپس حمل و نقل و بازاررسانی و در نهایت مصرف کننده خواهد بود.

 

 

ضایعات محصولات باغی پس از برداشت

ارتقا دانش فنی تولیدکنندگان، انبارداران، مسئولین میادین و میوه و تره بار، خرده فروشها و در نهایت مصرف کنندگان گامی موثر در این راستا می باشد. بخش عمده ای از این ضایعات ارتباط مستقیم و یا غیر مستقیم به عملیات و انتخاب های قبل از کاشت دارد. انتخاب رقم، مکانیابی، استراتژی تولید، مدیریت تغذیه، آفات و بیماریهای گیاهی در دوره قبل از برداشت، روشهای صحیح برداشت، تیمارهای غیر شیمیائی و استفاده از ترکیبات طبیعی برای کنترل ضایعات، عملیات پیش سرمادهی، شیوه های بسته بندی جدید، انبارداری صحیح (شامل کلیه عملیات در طی انبارداری) و بالاخره حمل و نقل صحیح از مهمترین راهکارهای موجود هستند که تا حد قابل توجهی میزان این ضایعات را به حداقل می رسانند، که در این مقاله راهکارهای کلیدی در هر مورد ارائه خواهد شد.

 انتخاب رقم

عملیات زراعی و شرایط آب و هوایی قبل از برداشت نقش مهمی در سرعت فرآیند فیزیولوژیکی محصولات برداشت شده دارد و در این بین نقش رقم نیز بسیار مهم است. اخیراً در برنامه های محصولات باغی، ضایعات مرتبط با فیزیولوژی پس از برداشت محصول مورد توجه زیادی قرار گرفته است از جمله موارد زیر:

  1.  ایجاد مقاومت به سرمازدگی در طی انبارداری خصوصا در سیب، آوو کادو، موز، هلو
  2.  ایجاد مقاومت به لکه سیاه در سیب که تحت کنترل فرآیند اکسیداسیون آلفافارنزن است.
  3. ایجاد سازگاری به انبارداری در اتمسفر کنترل شده، غلظت بالای دی اکسید کربن و غلظت کم اکسیژن در مورد توت فرنگی

بنابراین در انتخاب رقم باید توجه خاصی را مبذول داشت چرا که در صورت نامناسب بودن رقم انتخاب شده با شرایط و اهداف تولید ممکن است بقیه عملیات باغبانی تاثیر ناچیزی بر کاهش ضایعات داشته باشد.

 شدت نور

شدت نور مناسب تنها در افزایش تولید و تکثیر در محصول موثر است بلکه از بروز عوارض فیزیولوژیکی خاصی چون آفتاب سوختگی نیز جلوگیری می کنند که این عارضه در انار بسیار شایع بوده و بخش قابل توجهی از محصول را دچار آسیب می کند. نمونه بارز دیگری از تاثیر نور را می توان در میزان ویتامین C و میزان ماده خشک محصولات مشاهده نمود. با افزایش شدت نور در حد مجاز میزان ویتامین C محصول افزایش می یابد.

آبیاری

چون در حد بالائی از وزن محصولات باغی را آب تشکیل می دهد. تامین آب نه تنها در افزایش تولید موثر است بلکه با بهینه سازی تامین آب، می توان عوارض فیزیولوژیکی خاص چون لکه تلخی در سیب را کاهش داد. در مورد لکه تلخی سیب، دقت در انجام عملیات آبیاری که منجر به توزیع مناسبتر کلسیم در میوه می گردد، خصوصا در مراحل پایانی رشد از راهکارهای اساسی کاهش این عارضه می باشد.

مدیریت تغذیه

تغذیه صحیح محصولات باغی نقش مهمی در کاهش ضایعات و بهبود کیفیت محصولات تولیدی و عمر انباری محصولات برداشت شده دارد. در این بین ازت، فسفر، پتاسیم،کلسیم، بور،مس، مولیبدن از اهمیت زیادی برخوردارند. ازت بیش از حد نه تنها عدم تعادل اسیدهای آمینه ضروری و بالطبع عدم تعادل پروتئین را در پی خواهد داشت بلکه مشکلات عدیده ای چون تجمع نیترات و کاهش میزان ویتامینC را نیز ایجاد می کند.

در توت فرنگی نیز کود ازته در سفتی بافت میوه در طی انبارداری موثر است. بسیاری از عوارض دیگری که در طی انبارداری منجر به افزایش ضایعات می گردد را می توان با تیمار کلسیم برطرف نمود. برای مثال لکه تلخ در سیب را می توان اشاره نمود. بنابراین لازم است در طی رشد محصول وهمچنین در دوره قبل از برداشت بر اساس اصول علمی نسبت به توصیه کودی اقدام نمود تا نه تنها عملکرد مطلوبی حاصل گردد، بلکه کیفیت محصول تولیدی و عمر انباری آن نیز افزایش یابد.

زمان برداشت

زمان برداشت محصولات باغی نقش مهمی در عمر انباری و کاهش ضایعات آنها دارد.بنابراین در مورد کلیه محصولات باغی تعیین زمان مناسب برداشت از فاکتورهای مهم در  کاهش ضایعات به حساب می آید. زمان مناسب برداشت را می توان با آزمایشاتی چون سفتی بافت ، نسبت قند به اسید ،تعداد روز پس ازگلدهی کامل و حتی درجه حرارت دریافت شده توسط محصول تعیین نمود.

 تیمارهای پیش سرمادهی

عملیات پیش سرمادهی نقش بسیار مفیدی در افزایش عمر انباری و کاهش ضایعات محصولات باغی دارد. تاثیر این عملیات در برخی از محصولات مانند توت فرنگی بسیار بارز بوده و ضایعات این محصول را شدیدا کاهش می دهد. تحقیقات نشان داده است که این عملیات بایستی بلافاصله پس از برداشت صورت گیرد و تاخیر در انجام عملیات پیش سرمادهی ،درصد محصول قابل فروش را کاهش خواهد داد.

کنترل عوارض پاتولوژیکی

بخش زیادی از محصولات باغی بدلیل آلودگی و حمله عوامل بیماریزا به محصول از حلقه مصرف خارج می شوند. خسارت برخی از بیمارها به حدی زیاد است که گاهی تمام محصول به ضایعات تبدیل می شود. حمله عوامل بیماریزا اغلب بدنبال صدمات فیزیکی صورت می گیرد ولی تعداد کمی از قارچها وجود دارند که بافت های سالم را نیز متلاشی می کنند و شرایط را برای توسعه بقیه عوامل بیماریزا هموار می سازند.

اگرچه استفاده از ترکیبات شیمیایی می توانند ضایعات حاصل از عوامل پاتولوژیکی را کاهش دهند ولی روز به روز بدلیل عوارض جانبی این مواد، مصرف آنها محدود می شود. اخیرا روشهای غیر شیمیایی از ترکیبات طبیعی مانند اسانسهای گیاهی توسعه یافته اند. در ایران چنین عملیاتی هنوز در حد ابتدایی و در مراحل اولیه تحقیق قرار دارند چنین راهکارهایی به همراه رعایت اصول بهداشتی در طی رشد و نمو که منجر به کاهش بار میکروبی محصول خواهد شد می توانند در کاهش ضایعات حاصل از حمله عوامل بیماریزا نقش موثری را ایفا نمایند.

تکنولوژی انبارداری

شرایط انبارداری میوه نقش بسیار مهمی در افزایش طول مدت نگهداری محصولات باغی و کاهش ضایعات دارد. با استفاده از تکنولوژی محیطی انبار داری می توان ضایعات محصولات باغی را بحداقل رساند. انبارداری در اتمسفر کنترل شده و استفاده از انبارهای کم فشار با تاثیر بر فرآیند های تنفس و تولید اتیلن عمر نگهداری محصولات و ضایعات محصولات باغی در طی انبار داری را کاهش می دهد. بنابراین به منظور کاهش ضایعات ناشی از عدم وجود انباهای مناسب لازم است سردخانه ها و انبارهایی با استانداردهای علمی مانند انبارهای با اتمسفر کنترل شده و انبارهای کم فشار احداث گردد و یا انبارهای موجود از نظر تاسیسات کنترل شده عوامل مهم مانند اکسیژن ،دی اکسید کربن و اتیلن تجهیز گردند.

تکنولوژی بسته بندی

یکی از راهکارهای دیگر در کاهش ضایعات محصولات باغی در دوره پس از برداشت بسته بندی است. بسته بندی علاوه بر نقشی که در بازار یابی محصول دارد، در جلوگیری از ضایعات و کاهش ضایعات محصولات برداشت شده نیز بسیار موثر است. با استفاده از تکنولوژی های مدرنی چون بسته بندی با اتمسفر متغیر، شرینک راپ می توان ضایعات محصولات باغی را بحداقل رساند.

جابجایی محصول

بخشی از محصولات باغی تولید شده در محل جابجایی دچار آسیب می گردند. آسیب هایی که در محل جابجایی به محصول وارد می شود شامل خسارت ناشی از فشار ،سائیدگی ،ضربه و گرما خواهد بود. اصلاح ارقام مقاوم در برابر جابجایی یکی از اهداف مهمی است که خسارات ناشی از حمل و نقل را بحداقل می رساند.

mood_bad
  • هیچ نظری ثبت نشده است.
  • یک نظر ارسال کنید
    ×

    پشتیبانی در واتس اپ

    ×