آموزش صفر تا صد تولید نشاء در گلخانه

 نشاء کاری چیست؟

بذر بعضی از سبزیجات مانند کلم ها، گوجه فرنگی، بادمجان و برخی از گیاهان گلدار مانند بنفشه و اطلسی نخست در خزانه کاشته شده و سپس به محل اصلی منتقل می شوند. این عمل  نشاء نامیده می شود. اما در برخی از محصولات این امکان وجود ندارد درنتیجه برای زود رس کردن چنین محصولاتی مانند گیاهان جالیزی آن ها را درون گلدان های پیت که پس از قرار گرفتن در خاک به تدریج از بین می روند در خزانه و گلخانه کاشته می شوند و پس از رشد اولیه با گلدان به زمین اصلی انتقال داده می شوند. امروزه در مراحل تولید نشاء سبزیجات و صیفی جات می توان از پیوند نشاء بسیار بهره برد و برای تولید گیاهانی مقاوم از این روش استفاده کرد. برای کسب اطلاعات از مراحل و چگونگی انجام این پیوند به مقاله مزایای نشاء پیوندی در میوه نیک مراجعه کنید.

چرا تولید نشاء؟

استفاده از نشاء در مقایسه با کاشت مستقیم بذر مزایای بسیاری دارد. اگرچه نشاء کردن برخی از سبزیجات و کاشت آن ها بهتر از سبزیجات دیگر جواب می دهد. به عنوان مثال، لوبیا، ذرت شیرین، هویج و نخود فرنگی از جمله سبزیجاتی هستند که از طریق نشاء کردن رشد نمی کنند. تنها ایرادی که میتوان به این روش گرفت این است که به علت آن که نشاء ها ریشه لخت هستند ممکن است به هنگام انتقال آن ها به زمین دچار شوک شوند و باعث ایجاد تاخیر در رشد شود اما در کشت نشاء مکانیزه با توجه به تفکیک نشا در حفرات مجزا نشا بدون پارگی ریشه و سایر تنش ها به زمین منتقل میگردد.

 

 

انواع روش های تولید نشاء

از روش های رایج برای تولید نشاء می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. تولید نشاء در زمین یا مزرعه
  2. تولید نشاء در زیر پلاستیک و در سایبان
  3. تولید نشاء در شرایط گلخانه ای به روش هیدروپونیک

در ادامه میخواهیم به شرایط کشت و تولید نشاء در گلخانه بپردازیم.

مزایا تولید نشاء گلخانه ای

  • تولید گیاهانی با بوته های قوی و سالم تر
  • تولید نشاء های یکنواخت
  • عدم احتیاج به واکاری نشاء، و کاهش هزینه های عملیات داشت
  • زودرسی نشاء های گلخانه ای نسبت به فضای باز
  • مدیریت بهتر در آبیاری و تغذیه
  • نگهداری نشاء تا زمان انتقال به زمین در زمان مورد نظر
  • کاهش احتمال انتقال بیماری های خاکزاد به دلیل استفاده از بستر های استریله
  • استفاده بهینه از بذر های هیبریدی

نحوه تولید نشاء گلخانه ای

امروزه گرایش زیادی به تولید سبزی و گیاهان زینتی در سینی‌های توپی وجود دارد. در این روش تولید نشاء، بذرها به‌صورت جدا و در سلول های سینی‌ نشاء کاشته می شون. به عبارتی تولید تک دانهال های بذر یکنواخت، جایگزین کاشت آن‌ها در سینی به‌صورت دستپاش و انتقال دستی آن‌ها به زمین اصلی شده است. در این روش تولید نشاء به خاطر اینکه در زمان کاشت نشاء ریشه ها بدون آسیب و دست ‌نخورده باقی می مانند گیاه با شوک کمتری مواجه خواهد شد. همچنین در این روش نیروی کار مورد نیاز برای مخلوط و استریل کردن خاک، پر کردن سینی‌ها، بیرون کشیدن نشاها و … نیز کاهش می یابد و از سوی دیگر امکان افزایش استفاده از مکانیزاسیون در آن وجود دارد.

تولید در توپی هم‌ زمان راندمان کار و مراحل پیچیده تولید را نیز افزایش می‌دهد. به خاطر جدا بودن سلول های سینی رقابت در میان گیاهان کاهش یافته و یکنواختی بیشتری در آن‌ها دیده می‌شود. در این روش ریشه‌ها در هنگام بیرون کشیدن از درون سلول‌ها آسیب نمی‌بینند و استقرار آن‌ها در مزرعه بهتری خواهند بود.

نوع سینی کاشت در تولید نشاء

جنس سینی: انواع مختلفی از سینی های نشاء در بازار موجود هستند اما بهترین جنس برای تولید نشاء به روش تجاری استفاده از سینی هایی با جنس استیروفوم است. هیچ گاه از سینی های کهنه و ترک خورده در تولید نشاء استفاده نکنید زیرا باعث به هدر رفتن مواد تغذیه ای و بروز بیماری و آلودگی به گیاه می شود.

اندازه و عمق سینی: از آن جایی سینی ها ی تولید نشاء در اندازه های مختلف تولید می شوند، در نتیجه انتخاب سینی نشاء مناسب به چند عامل بستگی دارد: سینی هایی با عمق زیاد برای محصولاتی مناسب است که میزان ریشه دهی آن ها زیاد و متراکم است تا بتوان مقدار آب و مقدار مواد غذایی زیادی را درون خود جای دهند. اندازه سول های بزرگتر یعنی تعداد حفره های کمتر. این نوع سینی ها برای نگهداری نشاء ها در مدت زمان بیشتر بسیار کارامد هستند و باعث می شود نشاء بدون تنش به اندازه کافی رشد کند اما مقدار جایی که این نوع سینی ها در تولید نشاء اشغال می کنند نیاز به فضای کافی در خزانه و گلخانه دارد. به خاطر داشته باشید رنگ سینی های نشاء برای جذب بهتر گرما و سرعت بخشیدن به رشد گیاهچه باید مشکی باشد و برای افزایش تولید یکنواخت هرگز نباید از سینی‌های کم‌عمق و عمیق، یا سینی‌هایی با رنگ متفاوت برای تولید یک نوع نشاء استفاده نمود.

نوع بستر در تولید نشاء

از بستر های مختلفی به جای خاک در تولید نشاء گلخانه استفاده می شود. کوکوپیت، پلیت و ورمی کولیت از بستر های رایج هستند. میزان استفاده هرکدام در یک بستر به نوع محصول و عادت رشدی آن بستگی دارد زیرا ممکن است در تولید نشاء یک محصول میزان هوا دهی تاثیر مستقیم بر تولید ریشه آن داشته باشد پس باید میزان پرلیت را بیشتر کنیم.

اهمیت استفاده از یک بذر سالم و مرغوب در تولید نشاء گلخانه ای

سلامت و کیفیت بذر مورد استفاده در کنار یکی برنامه غذایی منظم در تولید نشاء های سالم و با کیفیت بسیار تاثیر گذار است. بنابراین به هنگام خریداری بذر سبزیجات و گیاهان برای تولید نشاء دقت کافی را داشته باشید. ما در یک مقاله دیگر در میوه نیک سعی کردیم به نکات مهم درمورد ویژگی های یک بذر مرغوب بپردازیم.

  • رطوبت بیش از حد برگ ممکن است باعث بروز بیماری شود.
  • تهویه ضعیف یا نبود گردش هوا کافی باعث افزایش بروز مشکلات و آسیب می شود.
  • هنگام کاشت بذر نشاء اجسام و مواد اضافی را از بذر و ظرف کاشت جدا کنید.
  • برای کنترل بیماری های حاصل از بذر باید از یک روش تیمار با آب گرم استفاده شود، اما باید مراقب باشید تا درصد جوانه زنی کاهش یابد.
  • فقط از فروشگاه ها و شرکت ها معتبر بذور مورد نیاز تان را جهت کشت و تولید نشاء تهیه کنید.
  • اگر حداقل جوانه زنی اعلام شده برای بذر سبزی و گیاه مورد نظر 85 درصد باشد، حداقل 15 درصد بیشتر از حد معمول باید سینی را پر کنید و فضای بیشتری در گلخانه برای سفارش در نظر بگبرید.

 

اهمیت استفاده از یک بذر سالم و مرغوب در تولید نشاء گلخانه ای

 

نحوه کاشت بذر در سینی های نشاء

امروزه در گلخانه هایی با مقایس تجاری برای افزایش عملکرد و بهره وری بهتر برای تولید نشاء از روش های کاشت بذر مکانیزه استفاده می شود که به نام دستگاه بذر کار معروف هستند. دستگاه های بذر کار با انواع برند و قیمت های مختلف در بازار موجود هستند. نکاتی که باید به هنگام خرید یک دستگاه بذر کار برای تولید نشاء به آن دقت کرد:

1. راحتی و آسان بودن کار با دستگاه

2. توانایی دستگاه برای کار کردن با اندازه های مختلف

3. توان دستگاه برای پر کردن سینی در هر روز

4 توانایی دستگاه برای پر کردن سینی با بذر های ساده و پوشش دار

مراحل کاشت بذر در سینی

1. ابتدا سینی‌ها را به‌وسیله محیط کشتی که قبلاً آماده و مرطوب نموده‌اید پرکرده و سپس کمی آن را فشار دهید تا سطح یکنواختی برای کاشت بذر آماده شود.

2. در مرحله بعد می توانید محیط کشت را بین ۶ تا ۹ میلی‌متر فشرده کنید. چنانچه کاشت بذر (به‌ویژه بذرهای پیاز و کلم‌ها) در عمق بسیار کم صورت گیرد باعث بیرون ریختن محیط کشت از داخل سلول‌ها می‌شود.

3. پس از کاشت بذرها با استفاده از ورمیکولیت روی آن‌ها را بپوشانید. بذر کلیه سبزی‌ها را باید پس از کاشت پوشاند و به طور کامل آبیاری نموند. در بعضی از گلخانه ها که به طور تخصصی به کاشت و تولید نشاء گلخانه ای مشغول هستند برای جوانه زنی بهتر بذر ها در بستر کشت آن ها را در محیطی بسته به نام اتاق رشد قرار می دهند تا علاوه بر کاهش هزینه هایی مثل گرم کردن گلخانه و افزایش سرعت و عملکرد جوانه زنی بذر ها بتوانیم عواملی مانند: دما، رطوبت نسبی و نور را در آن به‌طور دقیق کنترل کنیم تا ریسک تولید نشاء را کاهش دهیم.

 

نحوه کاشت بذر در سینی های نشاء

 

دما/ رطوب/ تهویه/ نور عوامل موثر بر تولید نشاء گلخانه ای:

دما: تنطیم و کنترل دمای گلخانه بستگی به نشاء محصول مورد نظر دارد. بعضی از محصولات به فصل سرما و بعضی دیگر به فصل گرما تعلق دارند. اما توجه به دمای گلخانه برای تولید نشاء فصول گرم به دقت زیادی نیاز دارد زیرا ممکن است در ساعاتی از شبانه روز که دمای گلخانه کاهش می یابد و با افزایش اختلاف بین دمای شب و روز گیاه دچار سرمازدگی شود و پس از انتقال به زمین دچار مشکل شود. افزایش دمای بیش از حد در گلخانه به علفی شدن نشاء ها کمک می کند.

رطوبت: بذور کشت شده برای جوانه زنی به آب نیاز دارند و مقدار اب جذب شده به عوامل فیزیکی و فیزیولوژیکی گیاه بستگی دارد. بر اساس نوع و حجم سلول، بستر کشت، تهویه گلخانه و شرایط آب و هوایی مقدار و دفعات آبیاری نیز تغییر می¬کند. آبیاری مداوم و مرطوب نگه‌داشتن کل سلول، باعث تحریک به رشد و گسترش ریشه در کل سلول می‌شود.
درصورتی‌که آبیاری به‌صورت پیوسته صورت نگیرد ریشه‌ها در بالای سلول تجمع خواهند یافت. قبل از هر آبیاری باید تا حدی که نشاء ها پژمرده نشوند، اجازه دهیم تا بستر کشت خشک شود.
بهتر است آبیاری سینی‌های نشاء را صبح انجام دهید زیرا آبیاری در هوای گرم ممکن است باعث سوختگی گیاه شود و آبیاری در عصر هم ممکن است باعث خیس ماندن گیاهان در طول شب شده و درنتیجه آن بیماری¬ها افزایش خواهند یافت. درصورتی‌که آبیاری به‌صورت یکنواخت انجام نشود و یا به خاطر جریان غیریکنواخت هوا بعضی از قسمت¬های سینی زودتر خشک شود، رشد نشاءها نیز غیریکنواخت خواهد شد.

کیفیت آب: برای آبیاری بستر نشاء ها باید از منبع آبی مطمن استفاده کرد. آب آبیاری باید کمترین مقدار نمک را داشته باشد. هیچگاه از اب ابیاری از دست رفته و مصرف شده برای ابیاری دوم استفاده نکنید. نوع سیستمی که برای آبیاری انتخاب می کنید در روند رشد نشاء ها و نحوه مدیریت ان ها بسیار تاثیر گذار است.
در تولید و پرورش نشاء آبیاری تا زحد زهکشی ادامه دارد، مگر اینکه بخواهیم با شستشوی برخی مواد مغذی سرعت رشد آن ها را کند کنیم. از طرفی اجازه ندهید بستر کشت تا جایی خشک شود که گیاهان پژمرده شوند.

نور: واکنش و نیاز نوری در بذور مختلف متفاوت است. برای مثال: در پرورش و تولید نشاء بذور محصولاتی مثل کاهو و کرفس به نور نیاز است اما در تولید نشاء گوجه فرنگی به نوری نیاز نیست. همچنین برخی از گیاهان نسبت به نور خنثی هستند.

کود دهی: در کشت گلخانه ای تغذیه به صورت محلول هایی که کود و مواد شیمیایی در آن ها طبق برنامه ای غذایی خاصی رقیق شده است به نشاء ها داده می شود. براي تغذیه روزانه در تولید نشاء با غلظت هاي حدود 15 تا 30ppm نيتروژن شروع كنيد و درصورت لزوم غلظت را تغيير دهيد. به مرور زمان میزان غلظت نیتروژن را براي تولید نشاء های گوجه فرنگي، فلفل و كلم ها را افزایش دهید و برعکس برای کدوئیان کاهش دهید.

فقط بايد از كودهاي قابل حل در آب را براي ساخت استوک غذایی جهت تغذیه نشاء استفاده کنید. از كودهاي كامل N-P-K از قبيل 12-12-12 يا 20-20-20 در کود دهی نشا استفاده کنید. توجه کنید برنامه غذایی که در جهت تغذیه نشاء گلخانه ای یا پرورش محصولات گلخانه ای در نظر دارید ابتدا باید توسط یک کارشناس گلخانه تایید شود تا بر اثر کم یا زیاد شدن هر جز از عناصر گیاهان دچار پیشبود یا کمبود نشوند.

مديريت آفات و بيماري ها در تولید نشاء گلخانه ای

گلخانه یک محیط بسیار گرم و مرطوب برای رشد و گسترش بسیاری از آفات و بیماری ها است. در نتیجه برای پیشگیری از شیوع بیاری بهتر است عواملی محیطی مانند دما، رطوبت و تهویه را جدی بگیرید و اصول بهداشتی فضای گلخانه توسط کارگران رعایت شود. ما در مقاله جدا به شناسایی و روش های مبارزه بآ افات گلخانه ای پرداختیم و در صورت لزوم می توانید به آن مراجعه کنید.

 

مقاوم سازی نشاء گلخانه ای

 

مقاوم سازی نشاء قبل از انتقال زمین

هنگامی که گیاهچه ها از گلخانه به مزرعه منتقل می شوند،دچار رکود می شوند، لازم است تا نشاء ها قبل از انتقال مقاوم شوند و برای انجام این کار می توان از روش های زیر استفاده نمود:

1.کاهش دمای گلخانه 

2.کاهش آبیاری تا گیاه پزمردگی را احساس کند 

3.بیرون بردن نشاء از گلخانه برای مدتی کوتاه

با توجه به نیاز روز افزون به تولید نشاء با کیفیت، تولید نشاء گلخانه ای به یک تجارت سودآور تبدیل شده است. برای حفظ این سودآوری در بلند مدت باید برنامه ریزی صحیح، بهره برداری و سرمایه گذاری دزستی داشته باشید و این تنها در صورت رضایت خریداران حاصل خواهد شد.

  • فرج اله مهدی
    اسفند ۲, ۱۳۹۹ در ۱:۱۵ ق.ظ

    سلام
    نیازمند یک برنامه تغذیه کامل برای نشا سبزی وصیفی هستم

    • مهتاب حلمی
      اردیبهشت ۲۲, ۱۴۰۰ در ۲:۰۹ ق.ظ

      سلام دوست عزیز. متاسفانه فعلا در این زمینه مشاوره تغذیه ای نداریم.

  • مژده سلطانیان
    اردیبهشت ۱۷, ۱۴۰۰ در ۹:۳۳ ق.ظ

    سلام روزتون بخیردرخصوص تغذیه ترکیبی درگلخانه نشانیازبه راهنمایی دارم. باتشکر

    • مهتاب حلمی
      اردیبهشت ۱۷, ۱۴۰۰ در ۷:۴۴ ب.ظ

      متاسفانه ما در این زمینه تولید یا نگهداری نشاء در گلخانه مشاوره انجام نمی دیم

یک نظر ارسال کنید
×

پشتیبانی در واتس اپ

×