اصلاح خاک سنگین

اصلاح خاک یکی از بزرگترین مسائل کشاورزان در کشور ماست. تاثیر بلند مدت و غیر مستقیم کیفیت خاک سبب شده کشاورزان کمتر برای این مبحث اهمیت قائل شوند و زمانی به فکر اصلاح خاک شور و خاک سنگین خود بیافتند که هزینه ی زیادی برای آن ها به دنبال دارد. آگاهی از وضعیت خاک باغ یا مزرعه و شناخت عناصر و ویژگی های آن می تواند تاثیر به سزایی در کشاورزی ما داشته باشد. اصلاح خاک ابعاد گسترده ای دارد. در این مطلب به یکی از مهم ترین ناهنجاری های خاک و اصلاح آن یعنی اصلاح خاک سنگین می پردازیم اما ابتدا باید کمی با خاک و اجزاء تشکیل دهنده آن آشنا شوید.

آشنایی با خاک

هر نمونه ای از خاک بر روی کره ی زمین دارای ذرات معدنی، مواد آلی، هوا و آب است. نوع ترکیب و مقدار هر یک از مواد در هر خاک آن را منحصر به فرد می کند و ویژگی ها و کاربرد آن را تغییر می دهد؛ بنابراین هر نمونه ی خاک را از ابعاد متفاوت آن بررسی می کنند تا در صورت نیاز اصلاح خاک را در بخش درست انجام دهند.

آشنایی با بافت و انواع خاک

مشخصات خاک

بافت خاک: به ابعاد ذرات تشکیل دهنده خاک و درصد شراکت آن ها اشاره دارد.

• ساختمان خاک: به نحوه ی تجمع ذرات خاک در کنار یکدیگر اشاره دارد.

• تخلخل خاک: به فاصله ی میان ذرات خام و به طور کلی تمام منافذ موجود در خاک اشاره دارد.

شیمی خاک: مربوط به بار الکتریکی اجزای خاک و اسیدیته آن می شود.

رنگ خاک: رنگ خاک در بازه ی سیاه تا قرمز و حتی آبی تغییر می کند؛ مواد آلی، مواد معدنی، آب و هوا و زهکشی رنگ خاک را تحت تاثیر قرار می دهند.

خاک سنگین

خاک سنگین اصطلاحی است که برای معرفی خاکی با بافت رسی به کار می رود. خاک سنگین بسیار چگال بوده و فاقد مواد آلی است و بیش از 50% ترکیبات آن را رس تشکیل می دهد.

اما چرا اصلاح خاک سنگین اهمیت دارد؟

• خاک سنگین ظرفیت نگهداری آب بسیار بالایی دارد تا حدی که در بعضی موارد سبب ایجاد پوسیدگی در ریشه و طغیان بیماری می شود.
• انجام عملیات کشاورزی مانند شخم زدن بر روی خاک سنگین بسیار دشوار است؛ زیرا پس از جذب آب بسیار چسبناک و متراکم خواهد شد.
• ریشه ها در خاک سنگین به سختی گسترش می یابند و بعضا دچار خفگی می شوند.
• جذب مواد غذایی از خاک سنگین برای ریشه ها دشوار است.
• در بهار به کندی گرم می شود.
• اغلب خاک های سنگین قلیایی هستند.

البته خاک رسی مزایایی مانند حفظ رطوبت و کاهش آبشویی نیز دارد و برخی گیاهان در خاک سنگین به خوبی رشد می کنند اما برای کشت اغلب محصولات، به خصوص گیاهان یکساله و دوساله مانند سبزی ها، باید خاک سنگین را اصلاح کرد.

 

اهمیت اصلاح خاک سنگین

بافت خاک

بافت خاک از ویژگی های فیزیکی آن است. ذرات تشکیل دهنده ی خاک ابعاد متفاوتی دارند؛ سه عنصر اصلی تشکیل دهنده بافت خاک شن-ماسه، سیلت و رس هستند. ذرات شن-ماسه بسیار درشت، سیلت متوسط و رس بسیار ریز است. میزان شرکت هر یک از این عناصر و مواد آلی، بافت خاک را تشکیل می دهد؛ در نتیجه تمام ویژگی های خاک از جمله ظرفیت نگهداری آب، نفوذپذیری، نقطه پژمردگی، تخلخل و سهولت عملیات کشاورزی تغییر می کند. خاک ها را اغلب با نام ذرات غالب آن می شناسند، و در ترکیب های متفاوت تر، نام ذرات را به ترتیب درصد شراکت آن ها بیان می کنند.

برای مثال خاک سیلتی رسی را درصد زیادی سیلت و مقداری رس تشکیل می دهد. خاکی که از هر سه عنصر با درصد های نسبتا یکسان و مقدار زیادی مواد آلی تشکیل شده باشد، خاک لومی نامیده می شود؛ خاک لومی مناسب ترین خاک برای کشاورزی است. اغلب برنامه های اصلاح خاک در جهت پیش بردن بافت به سمت خاک لومی است.

تشخیص خاک سنگین

در خاک هایی که درصد بالایی از آن ها را یکی از عناصر تشکیل داده است می توان با لمس آن ها پی به بافت آن برده و اصلاح خاک را برنامه ریزی کرد. خاک های شنی یا ماسه ای در دست احساس ناراحتی ایجاد می کنند، خاک های سیلتی نرم بوده و در صورت مرطوب شدن مانند آرد خواهند شد. خاک های رسی چسبناک و بسیار متراکم هستند. هم چنین در صورتی که پس از آبیاری زمین شما گل آلود می شود و یا خاک به کفش و ابزار کشاورزی بیش از حد عادی می چسبد، یا کلوخه های بسیار درشت تشکیل می دهد، احتمالا خاک زمین شما سنگین است. در باغ ها و مزارع اولین قدم برای اطلاح خاک، ارجاع دادن نمونه ای خاک به آزمایشگاه است.

اصلاح خاک سنگین

• در صورتی که پس از آزمایش خاک زمین شما سنگین تشخیص داده شد، فرآیند برنامه ریزی برای اصلاح را شروع کنید. توجه کنید که برای اصلاح خاک سنگین اضافه کردن شن و ماسه برای خنثی سازی اثر رس نه تنها کمک کننده نیست، بلکه خاک شما را به ماده ای چسبناک و بُتن مانند تبدیل می کند. برای اصلاح خاک سنگین باید مواد آلی در قالب کمپوست به آن اضافه شود. برای چگونگی تهیه کمپوست به مقاله لینک شده در میوه نیک مراجعه کنید.

 

مراحل اصلاح خاک سنگین

عملیات اصلاح خاک سنگین

• بعضا کشاورزان هنگام کاشت نهال ها به منظور اصلاح خاک سنگین در گودال حفر شده مقداری مواد آلی می ریزند؛ اما پس از رشد ریشه ها از منطقه ی مواد آلی فراتر رفته و عملیات بی ثمر خواهد بود.

• معمولا اصلاح پیش از شروع کشت و زمانی که در زمین گیاهی در حال رشد نیست انجام می شود. اما در مواردی مانند اصلاح خاک باغچه ها با وجود درختچه ها می توان آن ها را با احتیاط از خاک خارج کرده، در گلدان های بزرگی کاشت تا زمانی که فرآیند اصلاح خاک پایان یابد.

• برای شروع حدود 20-15 سانتی متر مواد آلی را به زمین اضافه کنید. این مواد می توانند مازاد دستگاه های چمن زنی، برگ های پوسیده و خرد شده درختان و انواع کمپوست ها باشد. پس از ایجاد چنین لایه ای، نوبت به مخلوط کردن می رسد. با ماشین های کشاورزی و یا به صورت دستی خاک را تا عمق 40-15 سانتی مخلوط کنید. هدف از این کار جابجا کردن لایه مواد آلی با لایه ی زیرین می باشد.

• پس از اتمام عملیات اصلاح خاک سنگین، سطح خاک در زمین شما کمی بالاتر از حد گذشته خواهد بود؛ این موضوع ایجاد مشکل نخواهد کرد و طی چند ماه با پوسیدن مواد آلی و تجزیه شدن آن ها خاک به سطح اولیه خود برمیگردد. پس از این عملیات اولیه برای پایداری بافت خاک، در طول سال اول یک یا دوبار مواد آلی به خاک اضافه کنید. توصیه می شود در این مرحله مواد عالی حتما به صورت کمپوست افزوده شود.

بهترین روش اصلاح خاک

زمان تکرار اصلاح خاک سنگین

پس از گذشت سال اول نمونه ای از خاک را به آزمایشگاه بفرستید تا در صورت وجود کمبود مواد غذایی و یا تغییرات اسیدیته خاک، آن را اصلاح کنید. این عملیات خاک شما را برای مدتی در وضعیت مناسب نگاه می دارد، پس از اصلاح اولیه چرخه ای زیستی در خاک به وجود می آید که تا چندین سال عملیات اصلاح توسط میکروارگانیسم های خاک انجام می شود. فاصله ی زمانی لازم برای تکرار اصلاح خاک سنگین، بستگی به استفاده ی کشاورز از زمین دارد؛ تناوب در کشت محصولات، ایجاد فاصله ی زمانی میان دو کشت برای استراحت خاک و میزان استفاده از مواد شیمیایی در پروسه ی کشت بر این فاصله ی زمانی موثر است.

mood_bad
  • هیچ نظری ثبت نشده است.
  • یک نظر ارسال کنید
    ×

    پشتیبانی در واتس اپ

    ×