خسارت زا ترین بیماری های ویروسی گیاهان

هر گونه فرآیند غیر عادی در گیاه که در اثر تحریک مداوم عوامل بیماری زا به وجود آمده باشد را بیماری می گویند. بیماری گیاهان از جهات مختلفی طبقه بندی می شود. یکی از متداول ترین طبقه بندی ها بر اساس نوع عامل بیماری زاست. مبحث مورد نظر ما در این مطلب، انواع بیماری های ویروسی گیاهان است. بیماری ویروسی گیاهان از مهم ترین و البته ناشناخته ترین انواع بیماری در گیاهان است. گیاهان نیز مانند دیگر موجودات دچار بیماری های ویروسی می شوند. تعداد ویروس هایی که در گیاهان بیماری ایجاد می کنند بی شمار است، اما برخی از آن ها نسبتا شایع تر هستند.

• بیماری های عفونی واگیر دار در اثر عامل زنده: قارچ ها، پروکاریوتها، ویروس ها، نماتد ها

• بیماری های غیر عفونی در اثر عوامل غیر زنده

برای کسب بیشتر درمود بیماری هایی که بر اثر عوامل باکتری و قارچی بر روی درختان یافت می شود به مقاله انواع بیماری های درختان میوه مراجعه کنید.

خسارت زا ترین بیماری های ویروسی گیاهان

1. ویروس موزاییک توتون و تنباکو TMV
2. ویروس پژمردگی لکه ای گوجه فرنگی
3. ویروس پیچیدگی برگ زرد گوجه فرنگی
4. ویروس موزاییک خیار
5. ویروس وای سیب زمینی
6. ویروس موزاییک گل کلم
7. ویروس موزاییک کاساوا آفریقایی
8. ویروس آبله آلو
9. ویروس موزاییک بروم
10. ویروس ایکس سیب زمینی

نحوه انتقال بیماری ویروسی گیاهان

برای درک بهت قدرت انتقال بیماری ویروسی گیاهان به این فرآیند توجه کنید: شما یک بوته ی آلوده را لمس می کنید، تعداد از سلول های آن آسیب دیده و دست شما آغشته به مقدار کمی شیره ی گیاهی می شود. سپس شما بدون لمس هیچ ابزار یا گیاه دیگری درب گلخانه یا باغ را باز کرده و خارج می شوید. فرد دوم با لمس در وارد گلخانه یا باغ می شود. اکنون فرد دوم با لمس در، ناقل ویروس شده است و به محض تماس دست او با اولین بوته، گیاه آلوده خواهد شد. البته قدرت انتقال بیماری های ویروسی گیاهان با هم متفاوت هستند.
ویروس ها نیز مانند تمام آفات و بیماری ها با توجه به اقلیم و شرایط هر منطقه در آن شیوع پیدا می کنند. در ادامه از لیست ذکر شده مواردی که در ایران نسبتا شایع تر هستند مرور می کنیم:

1.ویروس موزاییک توتون و تنباکو

این بیماری ویروسی گیاهی اولین بار در گیاه تنباکو شناسایی شد، بنابراین آن را ویروس تنباکو نامیدند، اما این ویروس می تواند طیف وسیعی از گیاهان شامل 350 گونه مختلف را آلوده کند. ویروس موزاییک تنباکو که یکی از شایع ترین بیماری های ویروسی در گیاهان را سبب می شود، می تواند تنها در یک سلول زنده تکثیر شود. این ویروس می تواند در بخش خفته ی یک گیاه مرده، زنده بماند و زمانی که گیاه دوباره شروع به رشد کرد، آن را آلوده کند. مثال این مورد را در بذر های آلوده به ویروس تجربه کرده ایم. بذر بخش خفته ی یک گیاه مرده محسوب می شود، و زمانی که به بیماری ویروسی آلوده باشد می تواند پس از جوانه زنی دوباره مورد حمله ی ویروس قرار گیرد. زمانی که یک گیاه آلوده باشد تقریبا تمام بخش های آن آلوده خواهد بود؛ غیر از بخش های کوچکی در مریستم های نوک شاخه ها.

 

ویروس موزاییک توتون و تنباکو

 

عوامل انتقال بیماری ویروسی موزاییک تنباکو

• مهم ترین عامل پخش این ویروس تماس دو گیاه با یکدیگر، تماس دست آلوده با گیاه سالم، تماس لباس نیروهای انسانی و ابزار کشاورزی با گیاه آلوده به بیماری ویروسی و سپس تماس با دیگر گیاهان سالم. زمانی که بر روی یک بوته عملیات کشاورزی انجام می شود آسیب دیدن چند سلول و بافت خارجی بسیار طبیعی است، در این حالت اگر گیاه آلوده باشد و شیره ی آن از بخش آسیب دیده به ابزار، لباس و یا دست ما برخورد کند، ویروس به راحتی منتقل می شود.

• آفاتی که شیره ی گیاهی را می مکند، مانند شته ها، نمی توانند سبب انتقال ویروس شوند.

• آفاتی که بافت گیاه را می جوند، ماند ملخ ها، می توانند سبب انتقال بیماری ویروسی شوند، اما اهمیت چندانی ندارد.

• تکثیر گیاهان یکی از مهم ترین عوامل انتقال بیماری ویروسی موزاییک است. حین تهیه ی قلمه در صورتی که گیاه آلوده باشد، تمام قلمه ها و البته بوته های دختری دچار این بیماری ویروسی خواهند شد.

علائم بیماری ویروسی موزاییک تنباکو

مانند هر بیماری ویروسی گیاهی دیگری علائم با توجه به شرایط محیطی و وضعیت بوته ی آلوده، متفاوت خواهد بود. برخی علائم که در اغلب بوته های آلوده مشاهده می شود:

• کاهش سرعت یا توقف رشد بوته

• لکه هایی با الگوی موزاییک به رنگ سبز روشن و تیره ( گاهی زرد) روی برگ ها

• بدشکلی و برفرمی برگ ها و نقاطی جوان تر بوته

• خطوط زرد رنگ روی برگ ها (به خصوص در گیاهان تک لپه)

• لکه های زرد روی برگ ها

• زردی رگبرگ ها

علائم نام برده در بوته هایی که دچار تنش دمایی، حمله ی آفات، کمبود یا بیش بود مواد معدنی و مسمومیت با علف کش ها یا تنظیم کننده های رشد شده اند، نیز دیده می شود.

مدیریت بیماری ویروسی موزاییک تنباکو

• هیچ سم یا ماده ی شیمیایی برای مبارزه با بیماری ویروسی در گیاهان وجود ندارد. بنابراین باید تا حد ممکن از آلوده شدن گیاهان جلوگیری کنید و مدیریت مزرعه یا باغ را با دقت بیشتری انجام دهید.
• برخی ویروس هایی که در بذر ها تجمع کرده اند، طی یک تا دو سال از بین می روند و کاشت آن ها با مشکل مواجه نخواهد شد. بنابراین بهتر است بذر های خیلی تازه خریداری نکنید.

• تمام علف های هرز را با ریشه از زمین خارج کنید، ممکن است علف های هرز حاوی ویروس موزاییک تنباکو باشند.

• تمام بقایای گیاهی را از گلخانه خارج کنید.

• گیاهانی که دارای علائم ذکر شده هستند، از بین ببرید.

•ابزار هایی که حین عملیات کشاورزی را با آن ها انجام می دهید به مدت ده دقیقه در مواد ضدعفونی قرار دهید. سپس کاملا با آب بشویید.

• سازهای گلخانه، دستگیره ی درها، دکمه های تنظیمات تجهیزات گلخانه را ضد عفونی کنید.

• تکثیر گیاهان را به روش رویشی انجام ندهید. برای کسب اطلاعات از انواع روش های تکثیر، تکثیر گیاهان را در میوه نیک بخوانید.

• دستان خود را به طور مرتب با آب و صابون بشویید.

• لباس هایی که در گلخانه یا مزرعه مورد نظر تن می کنید، باید مرتبا شسته شود.

• قارچکش ها و انواع سموم هیچ تاثیری در بهبودی گیاهان بیمار ندارند و سلامت باقی گیاهان را نیز تحت تاثیر قرار خواهند داد.

• می توانید پیش از خرید بذر در زمینه ی ارقام مقاوم به این بیماری، تحقیقات کرده و آن را تهیه کنید.
هر بیماری ویروسی گیاهی که علائم بیماری موزاییکی داشته باشد موارد ذکر شده در آن صدق می کند. البته بهتر است در صورتی که با انواع دیگری از این بیماری برخورد کردید به متخصص گیاه پزشک مراجعه کنید.

2.بیماری ویروسی لکه پژمردگی گوجه فرنگی

مانند دیگر بیماری ویروسی گیاهان، نام این ویروس نیز از اولین میزبان کشف شده گرفته شده است. این ویروس می تواند 1000 گونه را در 85 خانواده آلوده کند.

 

بیماری ویروسی لکه پژمردگی گوجه فرنگی

میزبان های معمول ویروس لکه پژمردگی

• گوجه فرنگی
• فلفل
• سیب زمینی
• کرفس
• بادنجان
• بادام زمینی
• کاهو
• آناناس
• خیار
• خربزه
• کدو
• اسفناج
• هندوانه
• حبوبات
• علف های هرز

علائم بیماری ویروسی لکه پژمردگی گوجه فرنگی

• برگ های جوان بوته های بیمار، برنزی رنگ می شود

• روی برگ ها تعداد زیادی نقطه های کوچک و تیره رنگ دیده می شود.

• بوته به طور کلی پژمرده شده و شادابی خود را از دست می دهد.

• مریستم ها و نقاط رشدی می میرند.

• ساقه ها در انتها تیره رنگ می شوند.

• لکه های حلقه ای مرده و برآمدگی هایی روی میوه ایجاد می شود.

• میوه ها دفرمه می شوند و به طور غیریکنواخت رشد می کنند.

• عملکرد کلی محصول کاهش میابد.

این بیماری به سرعت توسط تریپس ها گسترش میابد و در درجه حرارت بالا و کاشت های متراکم، طغیان می کند. ویروسی که در نتیجه ی مکیدن شیره ی گیاهی توسط تریپس وارد بدن او شده است، تکثیر یافته و برای باقی عمر در بدن او خواهد ماند. البته تریپس در صورت تخم گذاری، ویروس را به نسل بعد منتقل نمی کند. برای اطلاع از نحوه مبارزه با آفت تریپس به مقاله لینک شده مراجعه کنید.

کنترل بیماری ویروسی لکه پژمردگی گوجه فرنگی

مواردی که در هر بخش از کنترل بیماری ذکر می کنیم، می تواند برای سایر بیماری ویروسی گیاهان نیز استفاده شود، غیر از حشرات ناقل که در هر یک از بیماری ویروسی گیاهان متفاوت است.

• تمام گیاهان آلوده را از بین ببرید

• ارقام مقاوم به این بیماری را تهیه کنید

• علف های هرز و آفات را کنترل کنید.

• از مالچ های شفاف استفاده کنید.

• کاشت متناوب گیاهانی که میزبان این بیماری ویروسی نیستند.

• کنترل جمعیت تریپس ها تا حد زیادی می تواند از گسترش این بیماری ویروسی جلوگیری کند. البته نکته ی مهم توانایی تریپس ها در مقاومت در برابر آفت کش هاست که طی مدت کوتاهی ایجاد می شود. بنابراین برنامه ی سمپاشی باید با دقت و میزان مناسب صورت گیرد. معمولا برای کنترل تریپس به طور متناوب از آفت کش های متفاوت استفاده می شود.

3.بیماری ویروس y سیب زمینی

مولد این بیماری شته ها هستند. این بیماری ویروسی گیاهی سبب کاهش عملکرد و کاهش کیفیت غده ها می شود. ویروس y سیب زمینی یکی از بیماری های ویروسی گیاهی است که در استرالیا بسیار شایع است.

 

میزبان های معمول بیماری y سیب زمینی

• گوجه فرنگی
• سیب زمینی
• فلفل دلمه ای
• به طور کلی اغلب جنس های خانواده ی سیب زمینیان

علائم بیماری ویروس y سیب زمینی

• نکروزه شدن رگبرگ ها در بخش زیرین برگ ها

• شکنند و ترد شدن برگ ها

• خشک شدن برگ ها همراه با عدم ریزش آن ها

• ظاهری نسبتا شبیه به موزاییک روی ساقه و یا قسمت محدودی از بوته

علائم غده ها آلوده از سال قبل معمولا به یکی از 3 صورت زیر بروز می کند:

• تغییر شکل برگ: تغییر شکل برگ، کاهش اندازه ی برگ، براق شدن برگ ها، لکه هایی روی برگ

• موزاییک: بخش های موزاییکی و چین خورده، بخش های بزرگ نکروزه شده، کوتاه قد شدن بوته ها، تغییر شکل بوته

• موزاییک لکه ای: بخش های لکه ای متناوب با رنگ های سبز روشن و تیره

کنترل بیماری ویروسی y سیب زمینی

• تهیه غده های بذری گواهی شده

• تهیه بذر های عاری از ویروس

• حذف کردن بوته ها بیمار در مراحل ابتدایی رشد

• رعایت نکات بهداشتی که در بخش های قبلی ذکر شد

• تیمار بوته ها با روغن های معدنی به منظور جلوگیری از انتقال ویروس

• استفاده از ارقام سیب زمینی مقاوم به این بیماری

• کشت سیب زمینی در مناطقی که سابقه ی این بیماری را نداشته باشند.

• تنظیم زمان کشت برای عدم هم زمانی با پروزا شته ها درتابستان

• کنترل جمعیت شته ها

mood_bad
  • هیچ نظری ثبت نشده است.
  • یک نظر ارسال کنید
    ×

    پشتیبانی در واتس اپ

    ×